Fyra-verhoren: ‘NS heeft er een potje van gemaakt’

Stand tot nu toe:

Deze week zijn de openbare verhoren gestart in het onderzoek naar het Fyra-debacle.

De parlementaire enquêtecommissie wil duidelijk krijgen wie de belangrijkste schuldigen zijn. Het mislukte treinproject kostte bijna 11 miljard euro.

Deze week gaven oud-ministers Zalm en Netelenbos af op de NS.

Volgens oud-bestuurder Timmer van de NS was de openbare aanbesteding van het project door het Kabinet de grote fout.

Deze week zijn de openbare verhoren gestart in het onderzoek naar het Fyra-debacle. De parlementaire enquêtecommissie wil inzicht krijgen in wie er verantwoordelijk zijn voor de mislukking van het treinproject dat bijna 11 miljard euro kostte. Onder meer voormalig NS-topman Jan Timmer en voormalige ministers Gerrit Zalm en Tineke Netelenbos werden onder ede verhoord.

Door Madelon van Honk

Volgens Jan Timmer heeft de verziekte verhouding tussen het ministerie van Verkeer en Waterstaat en de Nederlandse Spoorwegen een grote rol gespeeld bij het debacle. Door het wederzijdse wantrouwen werd er niet samengewerkt tussen beide partijen en lukte het niet om de aanbesteding van de hogesnelheidslijn onderhands te regelen.

“Idiote exercitie”

In 2001 besloot het kabinet onder oud-premier Wim Kok daarom tot een openbare aanbesteding van de HSL. Timmer noemde dit besluit tijdens het verhoor een “idiote exercitie”.

Omdat de NS de aanbesteding per se wilde winnen, deed het bedrijf een bod van 178 miljoen euro. Door dit hoge bod was de NS uiteindelijk niet in staat om goede treinen aan te schaffen en moest het in zee gaan met het bedrijf dat de Fyra maakte. Die Fyra reed uiteindelijk maar veertig dagen, omdat er grote gebreken waren aan de trein.

Uit de verhoren blijkt dat het bod van de NS door het ministerie van Verkeer en Waterstaat niet kritisch genoeg bekeken is. Volgens Kees Krieken, oud-adviseur van het ministerie, zou de Staat geweten hebben dat het financiële plaatje bij de NS niet helemaal klopte.

Bovendien zou het ministerie op de hoogte zijn geweest van het feit dat de NS niet aan de gestelde eisen kon voldoen, maar was de tendens bij het ministerie dat “ze wel zouden zien hoe ver ze zouden komen”.

NS “onervaren en wereldvreemd”

Oud-projectdirecteur Wim Korf erkent dat de Staat geen vraagtekens heeft gezet bij het bod van de NS, maar stelt dat dat niet het grootste probleem is. Volgens Korf waren de NS verantwoordelijk vanaf het moment dat ze aangaven dat hun plannen reëel waren en hebben ze er vervolgens “een potje van gemaakt”.

Oud-minister van Financiën Gerrit Zalm is ook niet te spreken over de houding van de NS. Volgens Zalm probeerde het ministerie eind jaren negentig een deal te sluiten met de NS, maar deze kwamen met een onrealistisch bod. Volgens Zalm gedroeg het bedrijf zich “onervaren en wereldvreemd”.

Enkele jaren later spraken bestuurders lang over het onderhands gunnen van de HSL aan de NS, KLM en Schiphol. Zalm was hier, net als het merendeel van het kabinet, fel op tegen.

Verscheurde brief

Oud-minister van Verkeer en Waterstaat Tineke Netelenbos was één van de weinigen die voor de aanbesteding was. Ze deed haar uiterste best om premier Wim Kok ervan te overtuigen dat een onderhandse aanbesteding de meest gunstige optie was. Ze schreef een brief aan Kok, maar liet deze zelf door Kok weer verscheuren, omdat het “juridisch kwetsbaar” zou zijn wanneer Kok de brief zou hebben gelezen.

Uiteindelijk was het premier Wim Kok die de definitieve beslissing maakte en voor een openbare aanbesteding van het project koos. Netelenbos zei tijdens het verhoor dat het waarschijnlijk allemaal heel anders was gelopen als er naar haar was geluisterd.

Lees meer op nu.nl.